Sheria ya kahawa Kenya (Coffee Act 2026) na mnada wa kahawa
Bodi ya Kahawa ya Kenya / Soko la Kahawa la Nairobi · vyanzo vilisomwa 4 Okt 2026
Kahawa sasa inasimamiwa na Coffee Act, 2026 (inatumika tangu 27 Machi 2026), iliyounda Bodi ya Kahawa ya Kenya (Coffee Board of Kenya) na kuondoa kahawa kwenye Crops Act. Wakulima hujisajili bure na kaunti yao, kisha huuza kupitia dalali mwenye leseni katika mnada wa Soko la Kahawa la Nairobi au kwa mauzo ya moja kwa moja, na pesa za mnada lazima zifike kwa chama cha ushirika au shamba (estate) ndani ya siku 14. Leseni zimegawanywa kwa vyombo vitatu: Bodi ya Kahawa (wanunuzi, waagizaji, mawakala, waendeshaji wa maghala, maabara za kuonja, biashara), serikali za kaunti (vituo vya kumenya, viwanda vya wakulima, wakaangaji, maghala, vibali vya kusafirisha) na CMA (madalali na masoko). Zote huisha tarehe 30 Juni.
- Muda
- Pesa za mnada: hulipwa kwenye akaunti ya mkulima ndani ya siku 14
- Wapi
- Serikali ya kaunti yako (usajili, leseni za vituo vya kumenya, viwanda vya wakulima, wakaangaji na maghala, vibali vya kusafirisha); Bodi ya Kahawa ya Kenya, Nairobi (leseni za wanunuzi, waagizaji, mawakala, waendeshaji wa maghala, maabara za kuonja, waonjaji na biashara); Mamlaka ya Masoko ya Mitaji, CMA (leseni za madalali na masoko); Soko la Kahawa la Nairobi (NCE), Wakulima House, Haile Selassie Avenue, Nairobi (minada)
Hatua
- Jisajili na serikali ya kaunti unakoishi au kufanyia biashara. Mkulima aliye mwanachama wa chama cha ushirika kilichosajiliwa katika kaunti hiyo hiyo hahitaji kujisajili peke yake.
- Unaendesha kiwanda cha kumenya (pulping station), kiwanda cha wakulima, kiwanda cha kukaanga, ghala au kiwanda cha kusaga cha kibiashara? Pata leseni kutoka serikali ya kaunti kwanza.
- Uza kahawa safi (clean coffee) kwa mnada katika soko la kahawa (kupitia dalali uliyemteua), kwa mauzo ya moja kwa moja, au katika soko la kimataifa.
- Kwa mauzo ya moja kwa moja, kwanza peleka sampuli ya hadi gramu 250 kwa soko la kahawa ili ubora na bei yake vikaguliwe.
- Pesa za mnada huingia kwenye mfumo mkuu wa malipo (central settlement system) na lazima zilipwe kwenye akaunti ya chama cha ushirika au estate ndani ya siku 14.
- Unataka kuwa mnunuzi wa kahawa, mwagizaji, wakala, mwendeshaji wa ghala, mwonjaji (liquorer) au kuendesha maabara ya kuonja kahawa? Unahitaji leseni, kibali au usajili kutoka Bodi ya Kahawa ya Kenya. Bodi pia hutoa leseni ya biashara ya kahawa na vibali vya kusafirisha kahawa nje.
- Madalali wa kahawa na masoko ya kahawa hupewa leseni na Mamlaka ya Masoko ya Mitaji (CMA), si Bodi ya Kahawa.
- Unaendesha kitalu cha kahawa? Vyeti vya vitalu vya kahawa hutolewa na Taasisi ya Utafiti na Mafunzo ya Kahawa (Coffee Research and Training Institute).
- Omba kwa chombo kinachohusika kwa fomu iliyowekwa na ulipe ada iliyowekwa. Lazima kiamue ndani ya muda uliowekwa na sheria yake, isiyozidi siku 14, na kitoe sababu kikikataa.
Kumbuka
- Madalali na mawakala hawaruhusiwi kupokea pesa zako za kahawa kwa niaba yako. Akiomba kufanya hivyo, kataa.
- Usajili wa kaunti ni bure: kaunti haiwezi kukutoza ada ya kujisajili.
- Leseni, vibali na usajili wa kahawa kutoka AFA vilivyokuwa halali tarehe 27 Machi 2026 vinaendelea chini ya sheria mpya. Huhitaji kuanza upya.
- Kila leseni, cheti na kibali cha kahawa huisha tarehe 30 Juni kila mwaka. Omba kuhuisha kufikia tarehe 1 Juni, la sivyo utalipa ada ya kuchelewa.
- Leseni haziwezi kuhamishwa. Mmiliki au mwendeshaji mpya anahitaji leseni yake mwenyewe.
- Sheria haiko wazi kuhusu wasagaji wa kibiashara: kifungu cha 25 kinasema kaunti ndiyo hutoa leseni, lakini Jedwali la Pili linaweka leseni hiyo chini ya Bodi ya Kahawa. Uliza zote mbili kabla ya kuanza.
- Umekataliwa, au leseni imefutwa? Unaweza kuwasilisha ombi kwa Kamati ya Kutatua Migogoro iliyoundwa chini ya Sheria hii.
Inawahusu nani
- Wakulima wa kahawa, wenye vitalu, wasagaji, wakaangaji, vyama vya ushirika, vyama vya kahawa na mashamba makubwa (estates).
- Ni madalali, wafanyabiashara na wanunuzi wa nje wenye leseni tu wanaofanya biashara mnadani. Wakulima na vyama vya ushirika huwakilishwa na madalali wenye leseni.
Vyanzo rasmi (3)
- Coffee Act (Act No. 8 of 2026) new.kenyalaw.org · ilisomwa 4 Okt 2026
- Frequently Asked Questions nairobicoffeeexchange.co.ke · ilisomwa 4 Okt 2026
- Legislation, Licensing & Trading Rules nairobicoffeeexchange.co.ke · ilisomwa 4 Okt 2026