Sheria ya Vyama vya Ushirika (Cap. 490): jinsi vyama vya ushirika vinavyoendeshwa
Idara ya Serikali ya Vyama vya Ushirika · vyanzo vilisomwa 4 Okt 2026
Vyama vya ushirika nchini Kenya, pamoja na Sacco, vinasimamiwa na Sheria ya Vyama vya Ushirika (Cap. 490, iliyorekebishwa 2004) na Kanuni za Vyama vya Ushirika, 2004, chini ya Kamishna wa Maendeleo ya Ushirika. Kila chama lazima kikaguliwe hesabu zake kila mwaka na kuziwasilisha kwa Kamishna ndani ya miezi minne baada ya mwaka kuisha.
- Ada
- KSh 1,000Kukagua Daftari la Kitaifa la Vyama vya UshirikaKSh 2,000Nakala iliyothibitishwa ya kanuni ndogo (by-laws) za chama
- Muda
- Ukaguzi wa daftari ndani ya siku 3
- Wapi
- Mtandaoni kwenye ushirika.go.ke, au Idara ya Ushirika, Jengo la NSSF Ghorofa ya 24, Bishop Road, Nairobi (020-2731531-9)
Hatua
- Fahamu anayesimamia: Idara ya Serikali ya Ushirika, chini ya Wizara ya Ushirika na Biashara Ndogo na za Kati (MSMEs), inaongoza sera na udhibiti wa sekta.
- Weka hesabu sahihi na zikaguliwe angalau mara moja kwa mwaka na mkaguzi aliyeidhinishwa na Kamishna (Kifungu 25 cha Sheria na Kanuni 14-19).
- Ndani ya miezi minne baada ya mwaka wa fedha kuisha, tuma hesabu zilizokaguliwa na ripoti za mwaka kwa Kamishna, na uziwasilishe kwenye mkutano mkuu wa chama.
- Pakua kanuni za mfano za aina ya chama chako (Sacco, nyumba, uwekezaji, masoko, usafiri, boda boda, wafanyakazi, muungano) kwenye ushirika.go.ke/downloads.
- Kukagua Daftari la Kitaifa la Vyama vya Ushirika, omba rasmi kwa Kamishna wa Maendeleo ya Ushirika (KSh 1,000). Nakala zilizothibitishwa za kanuni, ripoti za uchunguzi au hesabu zilizokaguliwa ni KSh 2,000 kila moja.
Kumbuka
- Mswada mpya wa Ushirika (Na. 7 wa 2024) bado uko Bungeni. Hadi uwe sheria, Cap. 490 inatumika, lakini angalia mabadiliko kabla ya kutegemea maelezo.
- Sacco zinazopokea akiba pia zinasimamiwa na SASRA chini ya Sheria ya Sacco, lakini vyama vya usafiri (matatu), nyumba, uwekezaji, watumiaji na masoko havisimamiwi nayo.
- Kulalamika kwa Idara kuhusu chama cha ushirika ni bure; unapaswa kupata majibu ndani ya siku 10.
Inawahusu nani
- Wajibu wa ukaguzi na kuripoti unahusu kila chama cha ushirika kilichosajiliwa.
- Serikali ya kitaifa huweka sera na sheria za ushirika, husajili na kufunga vyama, na hufanya uchunguzi na ukaguzi.
Vyanzo rasmi (8)
- Co-operative Development (Directorate of Co-operative Audit) ushirika.go.ke · ilisomwa 4 Okt 2026
- Mandate & Functions ushirika.go.ke · ilisomwa 4 Okt 2026
- Background ushirika.go.ke · ilisomwa 4 Okt 2026
- Faqs ushirika.go.ke · ilisomwa 4 Okt 2026
- Downloads ushirika.go.ke · ilisomwa 4 Okt 2026
- Contact Us ushirika.go.ke · ilisomwa 4 Okt 2026
- Who We Are sasra.go.ke · ilisomwa 4 Okt 2026
- State Department for Cooperatives MTEF 2027/28-2029/30 Sub-Sector Report (August 2026) ushirika.go.ke · ilisomwa 4 Okt 2026