Je, unaweza kupata taarifa zilizo mikononi mwa kampuni binafsi?
Katiba ya Kenya, 2010; Sheria ya Kupata Habari, 2016 · vyanzo vilisomwa 4 Okt 2026
Ndiyo. Kila raia wa Kenya ana haki ya kupata taarifa zilizo mikononi mwa mtu mwingine, ikiwemo kampuni, ikiwa unazihitaji ili kutumia au kulinda haki au uhuru wa msingi. Muulize Afisa wa Upatikanaji wa Taarifa wa kampuni kwa maandishi au kwa mdomo, na wakikataa, omba Ombudsman akague uamuzi huo.
- Muda
- Uamuzi ndani ya siku 21 tangu ombi lako kupokelewa (saa 48 ikiwa habari zinahusu maisha au uhuru wa mtu)
- Mwisho
- Sheria ya Upatikanaji wa Habari inakupa siku 30 tangu kuarifiwa uamuzi kuomba Ombudsman aupitie.
- Mwisho
- Omba ukaguzi kwa Ombudsman ndani ya siku 30. Ombudsman anaweza kukubali ombi lililochelewa ikiwa sababu zako zinatosha.
- Mwisho
- Kata rufaa Mahakama Kuu ndani ya siku 21 tangu uamuzi wa Ombudsman.
- Wapi
- Afisa wa Upatikanaji wa Taarifa wa kampuni; Tume ya Haki ya Kiutawala (Ombudsman), ghorofa ya 2, West End Towers, Waiyaki Way, Westlands, Nairobi, au kupitia tovuti yake; Mahakama Kuu
Hatua
- Mtafute Afisa wa Upatikanaji wa Taarifa wa kampuni. Kisheria huyu ni afisa mkuu mtendaji, au mtu anayesimamia utawala wake.
- Wasilisha ombi lako kwa maandishi au kwa mdomo kwa afisa huyo. Unaweza kutumia Fomu ATI 1, au kutuma kwa posta, barua pepe, tovuti ya kampuni au akaunti yake rasmi ya mitandao ya kijamii.
- Kampuni ikikataa au hujaridhika na uamuzi wake, omba Tume ya Haki ya Kiutawala (Ombudsman) ikague uamuzi huo. Unaweza kutuma ombi kupitia tovuti yake, barua pepe, mitandao yake rasmi ya kijamii, au kupeleka nakala iliyochapishwa ofisini kwake.
- Ukipinga uamuzi wa Ombudsman, unaweza kukata rufaa Mahakama Kuu ndani ya siku 21 tangu uamuzi huo.
Kumbuka
- Kwa taarifa zilizo mikononi mwa kampuni, haki hii inahusu tu taarifa unazohitaji kutumia au kulinda haki. Ni haki ya raia.
- Kampuni inaweza kukataa ikiwa kutoa habari kungeweza, kwa mfano, kuhatarisha usalama, afya au maisha ya mtu, kuingilia faragha ya mtu mwingine bila sababu, kudhuru sana maslahi yake ya kibiashara au haki miliki, kudhuru usalama wa taifa au utaratibu wa sheria, au kuvunja usiri wa kitaaluma.
Inawahusu nani
- Raia wa Kenya wanaohitaji taarifa hizo ili kutumia au kulinda haki au uhuru wa msingi.
- Kanuni za Upatikanaji wa Taarifa zinataja mashirika binafsi yanayotoa huduma kama afya, usafiri, nishati, kilimo, elimu, maji, huduma za kifedha, hoteli, huduma za kitaaluma, mipango binafsi ya pensheni, vyama vya wafanyakazi na vyombo vya habari.
- Kila mtu pia ana haki ya kurekebishiwa au kufutiwa taarifa za uongo au za kupotosha zinazomhusu.
- Sheria inahusu taasisi za kibinafsi zinazopokea pesa au rasilimali za umma, zinazotekeleza majukumu au huduma za umma, au zenye mikataba ya kipekee ya kuchimba maliasili (kuhusu pesa, majukumu, huduma au rasilimali hizo).
- Pia inahusu taasisi yoyote ya kibinafsi yenye habari zenye maslahi makubwa kwa umma kuhusu haki za binadamu, mazingira, afya na usalama wa umma, ufisadi au vitendo haramu, au habari zinazoweza kukusaidia kutumia au kulinda haki.
Vyanzo rasmi (4)
- Constitution of Kenya, 2010 new.kenyalaw.org · ilisomwa 4 Okt 2026
- Access To Information Center ombudsman.go.ke · ilisomwa 4 Okt 2026
- The Access to Information (General) Regulations, 2023 ombudsman.go.ke · ilisomwa 4 Okt 2026
- Access to Information Act, No. 31 of 2016 (Cap. 7M) new.kenyalaw.org · ilisomwa 4 Okt 2026