Makato ambayo mwajiri anaweza kukata kwenye mshahara wako
Sheria ya Ajira; Idara ya Serikali ya Leba na Ukuzaji wa Ujuzi · vyanzo vilisomwa 2 Okt 2026
Mwajiri anaweza kukata tu kile sheria inaruhusu, kama makato ya kisheria, makato uliyokubali kwa maandishi, hadi mshahara wa siku moja kwa kila siku uliyokosa kazini bila ruhusa, na kiasi cha haki kwa uharibifu uliosababisha kwa makusudi. Makato yote kwa wakati mmoja hayawezi kuzidi theluthi mbili ya mshahara wako.
- Mwisho
- Lalamika kwa afisa wa leba ndani ya miaka 3 tangu makato yasiyo halali
- Wapi
- Ofisi ya leba ya eneo lako; Mahakama ya Ajira na Mahusiano ya Leba
Hatua
- Omba taarifa ya mshahara (payslip). Mwajiri lazima akupe wakati au kabla ya kila malipo, ikionyesha mshahara wako wote na kila makato na sababu yake.
- Kama makato si halali, lalamika kwa afisa wa leba. Mwajiri anaweza kulazimishwa kurudisha kiasi kilichokatwa kimakosa.
- Ripoti kwa afisa wa leba wa eneo lako. Wataandikisha lalamiko lako kwenye Fomu LD 64 na kukuita wewe na mwajiri kwa kikao cha upatanisho.
- Unaweza pia kupeleka kesi kwenye Mahakama ya Ajira na Mahusiano ya Leba, inayosikiliza mizozo ya ajira.
Kumbuka
- Hata makato halali kwa pamoja hayawezi kuchukua zaidi ya theluthi mbili ya mshahara wako kwa wakati mmoja.
- Mwajiri hawezi kukukata pesa kwa kukupa kazi au kukuweka kazini.
- Sheria ya payslip haiwahusu vibarua, wanaolipwa kwa kipande au kazi, au kazi za miezi sita au chini.
Inawahusu nani
- Inaruhusiwa: makato yanayotakiwa na sheria (kama kodi), mkataba wa pamoja, amri ya mahakama au tuzo, na michango ya pensheni au mpango uliokubali.
- Inaruhusiwa: hadi mshahara wa siku moja kwa kila siku nzima ya kazi uliyokosa bila ruhusa au sababu halali.
- Inaruhusiwa: kiasi cha haki kwa uharibifu au upotevu wa mali ya mwajiri uliosababishwa na kosa lako la makusudi.
- Inaruhusiwa: upungufu wa pesa uliosababishwa na uzembe au udanganyifu wako, kama mkataba wako unakupa jukumu la kushughulikia pesa.
- Inaruhusiwa: pesa ulizolipwa kwa makosa zaidi ya mshahara wako, na kiasi ulichoomba kwa maandishi kikatwe.
- Inaruhusiwa: kulipa mkopo wa mwajiri chini ya makubaliano ya maandishi, lakini si zaidi ya 50% ya mshahara unaobaki baada ya makato mengine.
Vyanzo rasmi (3)
- Employment Act, 2007 (No. 11 of 2007) labour.go.ke · ilisomwa 2 Okt 2026
- Constitution of Kenya, 2010 new.kenyalaw.org · ilisomwa 2 Okt 2026
- Handling of Labour Disputes labour.go.ke · ilisomwa 2 Okt 2026